Tussen 60 % en 80 % van de actieve farmaceutische ingrediënten wordt buiten de EU geproduceerd[1]. De COVID-19-pandemie legde de kwetsbaarheid van dergelijke wereldwijde toeleveringsketens bloot, vooral in farmaceutische producten en medische apparatuur. Recenter hebben de oorlog in Oekraïne en bredere geopolitieke verschuivingen deze kwetsbaarheden verder blootgelegd. Europa staat nu voor een brede uitdaging: het behoud van de veerkracht en autonomie van zijn gezondheidszorgmodel in een steeds meer gefragmenteerde wereld.
Decennialang profiteerde Europa van geglobaliseerde toeleveringsketens. Europa, tot in de jaren 1950 wereldleider in de productie van geneesmiddelen[2], besteedde daarbij geleidelijk de levering uit van tal van essentiële gezondheidszorgproducten, van antibiotica en anesthetica tot basisbeschermingsmiddelen. De pandemie benadrukte het risico en de maatschappelijke kosten van dit model. Tekorten aan essentiële geneesmiddelen, waaronder antibiotica, anesthetica en geneesmiddelen voor intensieve zorg, hebben de kwetsbaarheid van de Europese gezondheidszorgstelsels blootgelegd en aangetoond dat de toegang tot basisgeneesmiddelen net zo'n kwestie van strategische veiligheid is als de volksgezondheid.
De gezondheidszorg is ook in een geopolitiek conflict terechtgekomen door de recente beleidsinitiatieven van de Amerikaanse regering. Met name twee maatregelen - de tarieven van artikel 232 en de meestbegunstigde natie - hebben het farmaceutische landschap veranderd:
Dit beleid roept bredere vragen op over de soevereiniteit van de gezondheidszorg in Europa. De inspanningen van buitenlandse regeringen om de Europese prijsstelling-, productie- en innovatiemodellen te beïnvloeden door middel van handels- en economisch beleid, vormen een uitdaging voor een aantal van de kernbeginselen waarop de Europese gezondheidszorgsystemen zijn gebouwd.
De voorzieningszekerheid en de geopolitieke druk benadrukken dat Europa dringend moet beslissen of het de wil en het kader heeft om zijn gezondheidszorgmodel te vrijwaren.
De EU-leden verstrekken gezondheidszorg in een of andere vorm aan meer dan 90 % van hun bevolking[4]. De potentiële meest verraderlijke bedreigingen voor de Europese soevereiniteit op het gebied van de gezondheidszorg kunnen echter niet alleen buiten het blok vallen, maar ook voortkomen uit interne structurele zwakheden:
De periode van eind 2025 tot medio 2026 was de meest actieve in het Europese gezondheidsbeleid in een generatie. Gedurende ongeveer zes maanden heeft de EU zich gelijktijdig beziggehouden met de hervorming van de farmaceutische sector, de veiligheid van de toeleveringsketen, de regulering van medische hulpmiddelen, biotechnologie en gezondheidsgegevens[7], een wetgevende dichtheid die zowel de urgentie van de soevereiniteitsuitdaging weerspiegelt als een politieke consensus die sinds de pandemie is uitgekristalliseerd.
De meest recente en belangrijke mijlpaal was de voorlopige politieke afspraken in mei 2026[8], tussen het Europees Parlement en de Raad van de EU over de Critical Medicines Act. Deze overeenkomst is een belangrijke mijlpaal in de inspanningen van de EU om tekorten aan essentiële geneesmiddelen te voorkomen, de afhankelijkheid van toeleveringsketens van derde landen te verminderen en het concurrentievermogen van de Europese farmaceutische sector te versterken. De sector blijft een van de strategische industriële sterktes van Europa, met meer dan 900.000 directe werknemers[9] en een jaarlijkse productiewaarde van meer dan € 400 miljard[10], maar zijn aandeel in de wereldwijde farmaceutische productie en O&O-investeringen is geleidelijk gedaald ten opzichte van de VS en delen van Azië.
De duidelijke doelstelling van de EU om haar soevereiniteit op het gebied van de gezondheidszorg te versterken biedt talrijke investeringsmogelijkheden in bedrijven die aan deze ambitie zullen bijdragen en van verschillende vormen van financiële steun zullen profiteren.
Het farmaceutische en biotechnologische segment is een van de meest voor de hand liggende gebieden, gezien zijn centrale rol in het bevorderen van O&O en innovatie in nieuwe therapieën. Ze spelen ook een belangrijke rol door de productiecapaciteit op het continent op te bouwen en in stand te houden. Een reeks wetgevingsteksten heeft de basis gelegd voor het stimuleren van bedrijven zoals de EU Biotech Act of recent gewijzigde wetgeving voor farmaceutische bedrijven.
Generieken en biosimilars zijn de grondvesten van de Europese gezondheidssoevereiniteit. Ze spelen een centrale rol bij het verminderen van de afhankelijkheid van Amerikaanse innovatieve geneesmiddelen en het betaalbaar en goed beschikbaar houden van onze systemen. Het segment kan ook profiteren van het EU-kader voor de Critical Medicines Act.
CDMO’s & Bioprocessing bouwen aan de infrastructuur van de Europese pharma. Ze stellen overheden in staat om Active Pharmaceuticals Ingredients (API) te herschikken en het aanbod weg te diversifiëren van Aziatische landen.
Diagnostiek, medische beeldvorming en hoogwaardige medtech-apparatuur zijn strategische hardware voor de Europese gezondheidsveiligheid. Die bedrijven laten het continent een voorsprong behouden en dienen als ruilmiddel voor geopolitieke onderhandelingen
De weg naar Europese autonomie in de gezondheidszorg is nog lang. De reis staat nog maar in de kinderschoenen, maar krijgt nu echt vorm. Voor het eerst zien we een duidelijke toezegging van de EU om de meest kritieke afhankelijkheden te verminderen en haar regulerings- en stimuleringsprocessen te heroverwegen in het licht van een veranderende internationale situatie. Bij Candriam steunen we deze nieuwe ambitie en zijn we ervan overtuigd dat het positieve beleggingskansen met zich meebrengt.
[1] Mogelijke maatregelen om de productie van actieve farmaceutische ingrediënten (API’s) te vergemakkelijken
[2] ibid
[3] Personeelsverslag van de COR - Farmaceutische industrie koopt dividenden terug in vergelijking met Research.pdf
[4] Populatiedekking voor gezondheidszorg: Gezondheid in een oogopslag: Europa 2024 | OESO
5 - Bron: MedTech Europe – Een regelgevend systeem op een tweesprong
6 - Bron: De hoofdoorzaak van onbeschikbaarheid en vertraging van innovatieve geneesmiddelen: De tijd verkorten voordat patiënten toegang hebben tot innovatieve geneesmiddelen, april 2024
7 - Bron: Europese Commissie, december 2025
[8] Werking kritische geneesmiddelen: Raad en Parlement bereiken voorlopige overeenkomst - Consilium
9 - Bron: De farmaceutische industrie in cijfers 2025
10 - Ibid
Krijg sneller informatie met één enkele klik