Elektriciteit heeft de menselijke vooruitgang eeuwenlang aangedreven, maar maakt nog steeds maar ongeveer 20% uit van het wereldwijde energieverbruik.[1] Ondanks de klimaaturgentie is elektrificatie achtergebleven bij de doelstellingen van Parijs. Een nieuwe kracht doet zijn intrede, een die zich voedt met elektronen en razendsnel groeit: Artificiële intelligentie.
Zou dit eindelijk de langverwachte elektriciteitsrevolutie kunnen ontketenen? Of zal het de energietransitie doen ontsporen?
Elektrificatie staat centraal in de energietransitie omdat het de gemakkelijkst te decarboniseren vorm van energie is. De vooruitgang is reëel, maar nog steeds onvoldoende voor Net Zero -- het aandeel van elektriciteit in het wereldwijde energieverbruik is gestegen van 15% in 2000 tot ongeveer 20% nu. Toch verloopt de ontkoling over het algemeen traag, vooral in de industrie en het vervoer, waar geopolitieke en concurrentieoverwegingen nog steeds zwaarder wegen dan de klimaatdoelstellingen.
Hoewel de dalende kosten voor de opwekking van hernieuwbare elektriciteit en het ondersteunende beleid voor vooruitgang zorgen, is het verhaal gemengd. Personenauto's worden in hoog tempo geëlektrificeerd, met een verwachte verkoop van EV's van meer dan 20 miljoen eenheden in 2025 (ongeveer 25% van de wereldwijde verkoop).[2] In dit tempo zou de uitstoot van auto's in 2030 op het niveau van Netto Nul kunnen komen, een van de weinige gebieden die op schema liggen. De luchtvaart, scheepvaart en langeafstandsvrachtvervoer blijven ver achter. Moeilijk te veroveren sectoren zoals cement, staal en glas worden geconfronteerd met technische en economische hindernissen.
Nu de klimaatdiplomatie aan kracht verliest, is er een nieuwe joker opgedoken: Artificiële intelligentie (AI). De snel stijgende elektriciteitsbehoefte kan het energielandschap ontwrichten en de overgang versnellen of juist bemoeilijken.
AI verandert de wereldwijde elektriciteitssystemen. Door de snelle groei stijgt de vraag naar energie - vooral van datacenters - en verandert de manier waarop energie wordt geproduceerd en verbruikt. Dit stelt de energiemarkten voor uitdagingen en kan de voortgang naar klimaatdoelstellingen belemmeren, waarbij de langetermijngevolgen nog onzeker zijn.
De snelle uitbreiding van AI zorgt voor een ongekende toename van de wereldwijde vraag naar elektriciteit, waardoor enorme en versnelde investeringen nodig zijn, niet alleen in nieuwe elektriciteitsopwekking, maar ook in elektriciteitsnetten en energieopslag om de veerkracht en flexibiliteit van het systeem te behouden. In tegenstelling tot de afgelopen twee decennia - toen de groei van de vraag naar energie voornamelijk afkomstig was van opkomende markten - zorgt de bouw van AI-gestuurde datacenters er nu voor dat de vraag sterk toeneemt in ontwikkelde economieën, met name in de VS.
In 2024 verbruikten datacenters ongeveer 415 terawattuur (TWh) elektriciteit (ongeveer 1,5% van het wereldwijde verbruik).[3] Het IEA verwacht dat deze vraag meer dan verdubbeld zal zijn tot 945 TWh in 2030, en hun schatting is conservatief vergeleken met die van andere voorspellers. Schattingen voor de langere termijn suggereren dat de vraag naar datacenters tegen 2050 zou kunnen stijgen tot 3.500 TWh, vergelijkbaar met het huidige totale elektriciteitsverbruik in India en het Midden-Oosten samen. Verwacht wordt dat AI de snelst groeiende drijvende kracht achter de vraag naar elektriciteit in het begin van de 21e eeuw zal zijn.
De wedloop van (AI) hyperscalers om enorme hoeveelheden elektriciteit veilig te stellen via langlopende stroomafnameovereenkomsten (PPA's) drijft de stroomprijzen op en versnelt de inzet van hernieuwbare energie. Naar verwachting zal ongeveer de helft van de toevoegingen aan de stroomcapaciteit van deze AI-hyperscalers in de komende tien jaar afkomstig zijn van hernieuwbare energiebronnen.[4] Deze investeringen hebben gevolgen voor de kosten. Hoewel beleidskeuzes zullen bepalen hoeveel huishoudens betalen, waarschuwt het IMF dat als hernieuwbare energie en uitbreiding van de transmissie onvoldoende zijn om de groei van datacenters op te vangen, de elektriciteitsprijzen in de VS tegen 2030 met maar liefst 8,6% kunnen stijgen.[5]
Nu de biljoen dollar - en biljoen watt! -- vraag: zal AI de energietransitie versnellen of verder doen ontsporen?
Afhankelijk van hoe koolstofintensief de keuze voor elektriciteitsopwekking is, kunnen deze uitbreidingen een aanzienlijk koolstofprijskaartje met zich meebrengen. Toch zou AI ook de efficiëntie kunnen verbeteren en het totale energieverbruik kunnen verlagen, maar dit wordt gecompenseerd door mogelijke rebound-effecten (Jevons-paradox), waarbij efficiëntiewinsten tot een nog hoger verbruik leiden. Uiteindelijk zal de netto-impact sterk afhangen van politieke beslissingen, regelgevende kaders en de ontwikkeling van infrastructuur.
Nutsbedrijven veranderen van traditionele stroomleveranciers in belangrijke coördinatoren van de geëlektrificeerde economie door stroom op te wekken, netten uit te breiden en te beheren en vraag en aanbod op korte en lange termijn in evenwicht te houden. De nutssector, die ooit grotendeels over het hoofd werd gezien op de aandelenmarkten, wordt nu gezien als een cruciale pijler van het AI-groeiverhaal.
Binnen nutsbedrijven zullen subsectoren niet in gelijke mate profiteren. Toekomstige koersvoordelen zullen afhangen van de waardeketen en regionale positionering. Europa zal waarschijnlijk niet te maken krijgen met het niveau van stroomtekorten dat zich in de VS voordoet, maar kan wel te maken krijgen met piekvraag, waardoor de behoefte aan flexibele opwekking (inclusief gas) en aan energieopslag of batterijoplossingen toeneemt. Wij zien het potentieel van aanhoudende winst- en dividendgeneratie in de sector in de periode tot 2030. We kunnen ons voorstellen dat de groei 8
aanhoudt voor gereguleerde nutsbedrijven en geïntegreerde bedrijven, evenals , waarschijnlijk gedreven door hun gereguleerde elektriciteitsnetwerkactiviteiten), met als voortrekkers de ontwikkelaars van elektriciteitsnetwerken.
We zien nog steeds drie bouwstenen van de energietransitie:
Een cruciaal moment in de energietransitie?
De opkomst van AI en de versnelde uitrol van hernieuwbare energie markeren een cruciaal moment in de wereldwijde energietransitie. Samen hebben ze het potentieel om elektrificatie om te buigen van een langzame structurele trend naar een echte industriële revolutie. Maar om dit potentieel te ontsluiten, moeten aanzienlijke beperkingen worden overwonnen, van knelpunten in het elektriciteitsnet tot energiezekerheid en financiering. Een van de meest urgente is de veilige aanvoer van kritieke mineralen, essentieel voor zowel AI-hardware als hernieuwbare technologieën, die zowel de geopolitiek als de industriële strategieën zal blijven veranderen. Uiteindelijk zal het succes van de elektriciteitsrevolutie en haar vermogen om economische vooruitgang te boeken en tegelijkertijd de klimaatdoelstellingen te halen, afhangen van de vraag of de regeringen een langetermijnvisie ontwikkelen en de AI-revolutie sturen in de richting van het algemeen belang.
[1] World Energy Outlook 2025 – Analysis - IEA
[2] World Energy Outlook 2025 – Analysis - IEA
[3] Energy and AI – Analysis - IEA
[4] Energy and AI – Analysis - IE
[5] Power Hungry: How AI Will Drive Energy Demand
[6] Renewable capacity statistics 2025, IEA
Krijg sneller informatie met één enkele klik